Ta strona używa ciasteczek (cookies). Przebywając na naszej stronie zgadzasz się na ich używanie. Informacje o zasadach prywatności
Leczenie i Opieka nad Raną
Leczenie i Opieka nad Raną
Wiecej informacji na temat leczenia i opieki nad raną.
 
 
 

Leczenie Ran

Zastosowane sposoby leczenia odgrywają istotną rolę w przypadku ran przewlekłych. Możemy wyróżnić 7 kluczowych aspektów dla tego procesu:

  • Historia rany
  • Oczyszczanie rany
  • Pomiar rany
  • Wymaz z rany
  • Infekcja rany
  • Tradycyjne metody leczenia ran vs. leczenie ran w wilgotnym środowisku
  • Opatrunek na rany

 

Historia rany

Leczenie rany rozpoczyna się od poznania historii medycznej pacjenta i samej rany. Umożliwia to określenie prawdopodobnych czynników mających wpływ na proces gojenia oraz zastosowanie profesjonalnych rozwiązań leczniczych. Zidentyfikować należy:

  • wiek i mobilność pacjenta
  • rodzaj rany (wg klasyfikacji ran)
  • stan rany
  • pochodzenie rany
  • współistniejące choroby
  • poziom bólu
  • stosowane leczenie, przyjmowane leki
  • wykonane szczepienia (np. przeciwko wściekliźnie czy tężcowi)

Oczyszczanie rany

Oczyszczanie rany jest jednym z pierwszych i najważniejszych etapów opieki nad raną. Głównym celem jest usunięcie zanieczyszczeń w celu wykonania prawidłowej oceny stanu rany oraz otaczających tkanek. Dzięki oczyszczeniu rany dokonuje się dodatkowo zmniejszenia miana bakteryjnego, brzydkiego zapachu oraz wysięku. W zależności od stanu rany stosuje się róże formy oczyszczania: świeże, powierzchowne uszkodzenie oczyszczane jest w inny sposób niż przewlekła odleżyna. Rany można oczyszczać także mechanicznie za pomocą środków przemywających.

Podczas oczyszczania rany martwica, wysięk, osad komórkowy oraz biofilm zostają usunięte. Istnieje wiele gotowych produktów służących temu celowi. Produkty stosowane do fizycznego oczyszczenia rany – zwane są lawaseptykami. Lawaseptyki, podobnie jak opatrunki są wyrobami medycznymi i w tym zakresie powinny być używane w procesie leczenia ran .

Lawaseptyka jest techniką mającą na celu oczyszczenie rany poprzez fizyczne usunięcie ( wypłukanie ) z niej substancji szkodliwych. Do lawaseptyki powinny być wykorzystywane być łagodne , wodne roztwory , których użycie nie prowadzi do uszkodzenia zdrowych tkanek .
Lawaseptyków nie powinno stosować się zamiennie, lecz zawsze w połączeniu z antyseptykami.

Lawaseptyki stosowane w oczyszczaniu fizycznym bez zawartości substancji antybakteryjnej to: 0,9% NaCl; płyn Ringera.

Lawaseptyk z dodatkiem substancji antybakteryjnej :
na bazie octenidyny – to Octenilin ®płyn do irygacji
na bazie polihexanid – to Prontosan® ; Lavanid itp.
na bazie podchlorynu , wody utlenionej to: Microdacyn ®; Dermacyn ®

Szczególnymi zaletami cechują się takie zawierające konserwanty płyny, jak octenilin® płyn do przemywania ran. Stosowanie wody wodociągowej do oczyszczania ran jest niewskazane – wg opinii eksperckich woda może zawierać drobnoustroje zdolne do kontaminacji rany. Dlatego powinno się stosować jałowe roztwory do przemywania, które ogrzewa się przed zastosowaniem do temperatury ciała. Chroni to ranę przed wychłodzeniem. Wykazano, że gojenie rany w temperaturze poniżej 28 °C prowadzi do opóźnień w gojeniu.

 

W procesie debridmentu – oczyszczania rany – stosowane są róże metody:


Do oczyszczanie chirurgicznego stosuje się skalpele, szczypczyki, kurety – w celu usunięcia martwicy i nalotu z rany. W zależności od poziomu debridementu można zastosować znieczulenie miejscowe.

Do oczyszczania biochirurgicznego uzywane są larwy muchy z gatunku Lucilia sericata, których wydzieliny rozpuszczają martwicę, włóknik oraz inne osady komórkowe.

W procesie oczyszczania autolitycznego stosowane są hydrożele, których zadaniem jest rozmiękczenie martwicy. Zapewniając wilgotne środowisko, stymulują one proces gojenia rany. Po zakończeniu procesu usunięcia martwicy, hydrożele są łatwo usuwane z rany. Hydrożele zawierające środki konserwujące dodatkowo chronią przed kontaminacją bakteryjną.

W procesie oczyszczania mechanicznego na ranę nakłada się jałowy kompres, którym usuwa się martwe tkanki oraz włóknik i osady komórkowe.

W procesie oczyszczania enzymatycznego stosowane są enzymy w połączeniu z białkami endogennymi, które upłynniają martwicę i włóknik. Jednakże stosowanie tej formy oczyszczania uważane jest wśród ekspertów za kontrowersyjne.

Pomiar stanu rany

Dopiero, gdy rana zostanie oczyszczona, może zostać właściwie oceniona. Ten etap jest kluczowy dla podjęcia decyzji o przeprowadzeniu właściwej terapii. Po zdjęciu opatrunku należy zwrócić uwagę na następujące parametry:

  • rozmiar rany (długość, szerokość, głębokość)
  • stan rany (martwica, fibryna, ziarninowanie
  • łożysko rany
  • wysięk (wilgotny, mokry, suchy)
  • oznaki infekcji (kontaminacja, kolonizacja, infekcja)
  • brzegi rany (podrażnienie, maceracja)
  • stan skóry okalającej ranę (podrażnienie, obrzęk, wilgotność)
  • zapach rany
  • ból (intensywność, lokalizacja)

Wymaz z rany

Wymaz z rany jest metodą umożliwiającą detekcję mikroorganizmów. Może zostać wykonany w przypadku zagrożenia lub oznak infekcji. Wymaz powinien zostać wykonany przed oczyszczeniem rany. Istnieje kilka technik pobierania wymazu, np. metoda Levina lub „Essen Rotary”.

Infekcja rany

Oznaki

Klasyczne oznaki stanu zapalnego obecne są także w przypadku zakażeń ran. Są to:

  • zaczerwienienie = łac. rubor
  • nadmierna ciepłota= łac. calor
  • obrzęk = łac. tumor
  • ból = łac. dolor
  • dysfunkcja = łac. functio laesa

Infekcja rany może mieć charakter miejscowy – ten typ zakażenia prowadzi do zaburzeń w procesie gojenia. Poza miejscowymi oznakami stanu zapalnego, może dojść także do objawów ogólnych, takich jak: gorączka, dreszcze, obrzęk węzłów chłonnych lub leukocytoza. Rozprzestrzenienie się infekcji może prowadzić nawet do zagrażającej życiu sepsy. Zakażenia ran wywoływane są przez różnego typu drobnoustroje, takie jak: bakterie, grzyby, a nawet wirusy.

Drobnoustrojami sprawiającymi najwięcej problemów w leczeniu ran są:

  • Staphylococcus aureus / Staphylococcus aureus oporny na metycylinę (MRSA)
  • Pseudomonas aeruginosa
  • Enterococcus sp
  • Escherichia coli
  • Streptococcus pyogenes


Antyseptyka i antyseptyki

Termin antyseptyka i antyseptyki odnosi się do wszystkich środków przeciwdrobnoustrojowych służących eliminacji drobnoustrojów patogennych czy to na drodze profilaktyki, czy leczenia.

Wiele antyseptyków działa, niszcząc lub denaturując ściany komórkowe patogenów lub rozregulowując ich metabolizm, co prowadzi do śmierci komórkowej. W porównaniu z antybiotykami, antyseptyki cechują się istotną przewagą, mianowicie znacznie rzadziej dochodzi do się rozwinięcia oporności drobnoustrojów na te preparaty. W przypadku niektórych antyseptyków nie przewiduje się nawet możliwości indukcji takiej oporności. Współczesne antyseptyki cechują się wysokim indeksem terapeutycznym oraz są bardzo dobrze tolerowane przez organizm pacjenta. Co więcej, inaczej niż antybiotyki, nadają się w określonych sytuacjach klinicznych do stosowania profilaktycznego. Stosowanie antyseptyków może prowadzić do znacznego skrócenia czasu leczenia. Jednakże musimy pamiętać iż w Polsce antyseptyk musi posiadać rejestrację jako produkt leczniczy , żeby mógł być stosowany do leczenia ran zgodnie z prawem . W Polsce dysponujemy wytycznymi Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran dotyczącymi postępowania w ranach objętych procesem infekcji ( tekst wytycznych znajduje się na stronie www.ptlr.org.pl Wskazania do stosowania antyseptyków zależą od stanu, ostrości, lokalizacji, poziomu kolonizacji/infekcji rany.

Wskazania do przeprowadzenia antyseptyki rany to:

  • zakażenie
  • rana zagrożona infekcją
  • zaburzenia pracy układu krwionośnego u pacjenta z raną
  • rany skolonizowane MRSA
  • rany pourazowe
  • rany słabo się gojące

W nowoczesnej opiece nad raną infekcje miejscowe są z zasady leczone miejscowo antyseptykami. W przypadku infekcji ran, w których dochodzi do rozprzestrzeniania się patogenów w głąb organizmu pacjenta, stosuje się środki ustrojowe (antybiotyki) w połączeniu z antyseptykami. Klinicyści powinni umieć rozróżnić zakażenie miejscowe, mogące przerodzić się w infekcję uogólnioną, i zastosować środki antyseptyczne odpowiednio wcześniej.

Wymogi stawiane nowoczesnym antyseptykom to:

  • szerokie spektrum aktywności przeciwdrobnoustrojowej,
  • szybkie działanie,
  • niezaburzanie procesu gojenia rany,
  • absorpcja tak niska, jak to tylko możliwe,
  • zachowana skuteczność w obecności obciążników organicznych, takich jak białka czy krew,
  • rozpuszczalność w wodzie, produkty antyseptyczne powinny być roztworami wodnymi,
  • zachowana aktywność przy wysokim rozcieńczeniu,
  • bezbolesna aplikacja,
  • brak substancji alergicznych/toksycznych w składzie produktu antyseptycznego,
  • brak mechanizmów oporności drobnoustrojowej na antyseptyk,
  • brak barwy,
  • brak przeciwwskazań do stosowania w czasie ciąży, laktacji i przez dzieci.

Mając na uwadze powyższe wymagania, autorzy wielu publikacji rekomendują stosowanie oktenidyny oraz powidonu jodu w leczeniu zakażonych ran ostrych, a w przypadku ran przewlekłych lekami z wyboru powinny być oktenidyna ( Octenisept ®)


Do substancji/związków mogących zaburzać gojenie się ran bądź prowadzić do reakcji niepożądanych należą:

  • antybiotyki stosowane miejscowo (ograniczone spektrum aktywności, cytotoksyczność, potencjał alergizujący, oporność drobnoustrojowa),
  • chlorheksydyna (niska skuteczność względem bakterii Gram(-), cytotoksyczność, mutagenność, neurotoksyczność, potwierdzone mechanizmy oporności drobnoustrojów),
  • mleczan etakrydyny (niska skuteczność, możliwa oporność, hamowanie ziarninowania, alergiczność, mutagenność potwierdzona in vitro),
  • nadtlenek wodoru i związki z aktywnym tlenem (niska skuteczność, cytotoksyczność, inaktywacja w obecności krwi),
  • związki barwne (niska skuteczność, brak tolerancji miejscowej, zagrożenia systemowymi efektami niepożądanymi),
  • chlorek benzalkoniowy (cytotoksyczność, absorpcja, oporność drobnoustrojowa),
  • sulfadiazyna srebrowa (rozwój oporności drobnoustrojowej, cytotoksyczność, zagrożenia układowe, alergie, tworzenie strupów),
  • organiczne związki rtęciowe (układowe efekty niepożądane, skażenie środowiska),
  • 8 - chinolinol (niska skuteczność, mutagenność, neurotoksyczność, alergie).

Tradycyjne metody leczenia ran vs. leczenie ran w wilgotnym środowisku

W przeszłości uważano, że rany goją się najlepiej, gdy są suche. Wysuszenie rany oraz utworzenie ostrupienia uważane było za pozytywny objaw gojenia. Obecna wiedza na temat skutecznego leczenia ran wskazuje na niekorzystne efekty gojenia będące efektem takiego podejścia terapeutycznego. Po pierwsze, w suchym środowisku komórki nie otrzymują odpowiednich substancji odżywczych, co zmniejsza ich proliferację oraz hamuje migrację. Po drugie, w związku z przyleganiem opatrunków do rany (przysychanie opatrunków), zmiany opatrunków są często bolesne.

Obecnie, doszło do zmiany paradygmatu: optymalne gojenie rany ma miejsce w wilgotnym środowisku, które odwzorowuje warunki fizjologiczne umożliwiające komórkom namnażanie się i proliferację. Istotna jest także prawidłowa kontrola wysięku. Celem takiej kontroli jest zebranie nadmiaru wysięku przy zachowaniu wilgotnego środowiska rany. Nowoczesny opatrunek powinien zapewniać także wymianę gazową, a jego zmiana powinna być łatwa i bezbolesna.

Opatrunki na ranę

Racjonalne stosowanie opatrunków na ranę uzależnione jest od kondycji rany oraz od celu terapeutycznego zależnego od etapu gojenia się rany.


Opatrunki w fazie wysiękowego
Głównym zadaniem opatrunków we wczesnym etapie gojenia się rany jest przygotowanie łożyska rany i kontrola wysięku. Hydrożele mogą być stosowane jako opatrunek pierwotny oraz jako dodatek do tradycyjnych form opatrunku. Cechują się one właściwościami oczyszczającymi (wspomagają debridement autolityczny) oraz wspomagają proces ziarninowania, utrzymując wilgotne środowisko rany. Nadmiar wysięku może być usuwany za pomocą opatrunków włóknistych, np. alginianów lub hydrowłókien albo za pomocą opatrunków absorbujących, takich jak opatrunki piankowe czy superabsorbanty. Opatrunki włókniste są zdolne do absorpcji względnie dużych objętości płynów (do 20 x przewyższających wagę samego opatrunku) i przekształcenia się w żel (prtzy zapewnieniu odpowiedniej wilgotności rany). Opatrunki tego typu są ponadto plastyczne, a tym samym zdolne do dokładnego wypełnienia jam rany. Opatrunki włókniste nadają się szczególnie do kontroli małych i średnich objętości wysięku. Powinny być pokryte opatrunkiem wtórnym.
W przypadku ran wysoko wysiękujących, zalecane jest stosowanie polimerowych opatrunków piankowych. W zależności od objętości wysięku sugeruje się codzienną zmianę opatrunków. Tak zwane superabsorbanty składają się z polimerów z inkorporowaną substancją polarową. Takie polimery stosowane są także m.in. w pieluszkach dziecięcych, ponieważ są w stanie zaabsorbować dużą ilość płynu i nie oddać jej pod wpływem nacisku. Opatrunki tego typu nadają się szczególnie do ran o dużej ilości wysięku.


Opatrunki na ranę a faza ziarninowania i naskórkowania
W czasie ziarninowania, należy skupić się na ochronie świeżej ziarniny i na doprowadzeniu do naskórkowania rany. Miękka struktura polimeru w opatrunkach piankowych stanowi dobrą ochronę mechaniczną służącą temu celowi. W połączeniu z hydrożelem zapewnia ona optymalne warunki do nawilżenia rany suchej. Zmiana opatrunku zależy od stanu rany. Zastosowanie przezroczystego opatrunku filmowego ułatwia ocenę stanu rany bez konieczności usuwania opatrunku. Wzmiankowany opatrunek cechuje się półprzepuszczalnością, co zapewnia wymianę gazową, jednocześnie chroniąc ranę przed kontaminacją ze środowiska.

Definicja
Przygotowanie łożyska Rany („TIME”)
W roku 2003 międzynarodowa grupa ekspertów przygotowała systematyczne podejście do opieki i leczenia ran przewlekłych, któremu nadała akronim „TIME” (Schultz et al., 2003, Leaper et al., 2012).

Tissue/tkanka: Ocena i debridement martwej tkanki i materiału niepożądanego (np. tkanki nekrotycznej, resztek opatrunków, biofilmu, włóknika) na powierzchni rany.

Infection/Stan zapalny: Ocena oznak infekcji bądź stanu zapalnego, rozpoczęcie działań terapeutycznych (np. miejscowe zastosowanie antyseptyków, antybiotykoterapia układowa).

Moisture/Wilgotność: Pomiar ilości i kontrola wysięku; zastosowanie odpowiednich antyseptyków .

Edges/Brzegi rany: Ocena krawędzi rany i skóry przyrannej (ze specjalną uwagą poświęconą niegojącym się brzegom rany).



Podsumowanie:
Hydrożele: stosowane w całym przebiegu leczenia do nawadaniania/oczyszczania rany.Należy pamiętać iż można ich użyć tylko jednorazowo .
Opatrunki antybakteryjne w żelu: (z zawartością octenidyny) – służą do nawadniania, oczyszczania, a także posiadają działanie antybakteryjne. Mogą być używane do 6 tygodniu od dnia otwarcia opakowania. Mogą być stosowane w połączeniu ze wszystkim opatrunkami specjalistycznymi.
Opatrunki włókninowe (Aquafiber); Alginiany: optymalne do wspomagania ziarninowania przy jednoczesnym oczyszczaniu rany.
Opatrunki piankowe: absorpcja wysięku od niskiej do bardzo wysokiej, ochrona mechaniczna.
Opatrunku hydrokolidowe proste i złożone: służą do ochrony rany; utrzymania wilgotoności w ranie i ochronie przed czynnikami zewnętrznymi (jak woda, uszkodzenie mechaniczne)
Opatrunki z filmu polimerowego: ochrona przed zamoczeniem, fiksacja.

Kontakt

Dział Obsługi Klienta

Pn. - Pt.   8:00 - 16:00

Tel.: +48 22 11 60 710

E-Mail: schulke.polska@schuelke.com
Formularz kontaktowy

Kompendium Leczenia Ran
Kompendium Leczenia Ran